Kancelaria Adwokacka Magorzaty Lewandowskiej w Oferteo.pl Obszary działalności

 

 

 

Postępowanie sądowo-administracyjne

Prowadzenie postępowania administracyjnego wymaga od urzędników przestrzegania pewnego rodzaju reguł, przewidujących kompetentne i należyte rozpatrzenie i załatwienie sprawy. W swojej pracy chciałybyśmy poruszyć kwestię zasad ogólnych, ich definicję
i charakter normatywny, a także systematykę zasad ogólnych postępowania administracyjnego oraz ich charakterystykę.

            Rozpoczynając temat warto zacząć od wyjaśnienia, co kryje się pod pojęciem zasad ogólnych w odniesieniu do procedury postępowania administracyjnego.

Zasady ogólne – są to pewne podstawowe, przewodnie reguły postępowania, które zostały uznane przez ustawodawcę za fundamentalne dla postępowania administracyjnego
i zostały wyodrębnione w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zasady te wynikają
z przepisów prawa albo stanowią logiczną konsekwencję przepisów prawa

            Normatywny charakter zasad ogólnych wyrażać się może dwuaspektowo, mianowicie:

  1. a)zasady jako postulaty sformułowane w przepisach prawa, ale nie przewiduje się dla nich instrumentarium prawnego; taki postulat służy tylko interpretacji prawa, może tez pełnić rolę przy wypełnianiu luk w drodze analogii; taką zasadą postulatem była zasada szybkości postępowania przed wprowadzeniem do Kpa terminów załatwienia sprawy
  2. b)zasady normy prawa – tutaj oprócz samej zasady ustawodawca przewiduje środki prawne do ich realizacji; naruszenie takiej zasady jest traktowane jako naruszenie każdej innej normy prawnej zawartej w przepisach

Zasady ogólne postępowania administracyjnego mają one charakter norm prawnych, nie są ani wskazówkami ani zaleceniami, muszą być stosowane na równi z innymi przepisami Kpa. Zgodnie z orzeczeniem NSA z 1982r. zasady ogólne postępowania administracyjnego są integralną częścią przepisów regulujących procedurę administracyjną i są dla organów administracji wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury.

Cechy zasad ogólnych

  • te przepisy są wyłączone przed nawias całej procedury, ażeby dać do zrozumienia, że są wspólne dla całości postępowania
  • wynikają wprost z normy prawnej albo są logiczną konsekwencją tej normy
  • normy te zawarte są w art. 6 – 16
  • odgrywają rolę polityczną np. zasada uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – mówiono, że są ważniejsze od innych reguł prawnych z pkt widzenia ocen społeczno – gospodarczych i politycznych
  • naruszenie zasady najczęściej powoduje istotną wadliwość albo postępowania albo samej decyzji
  • zajmują wyższą pozycję w strukturze prawa proceduralnego, gdyż są przesłankami innych reguł postępowania
  • mają charakter ogólny, a konkretyzują się w pozostałych przepisach kodeksu

Funkcje zasad ogólnych

  • ujednolicają wykładnię przepisów proceduralnych
  • porządkują reguły tej wykładni podporządkowując pewnej naczelnej idei przepisy szczególne
  • ujednolicają praktykę stosowania prawa
  • służą wypełnianiu luk w przepisach proceduralnych, ponieważ pełnią rolę dyrektyw interpretacyjnych
  • sterują działaniami podejmowanymi w ramach uznania administracyjnego
  • zapewniają elastyczność podejmowanych przez administrację działań
  • precyzują kryteria konstruowania przepisów wykonawczych
  • wyznaczają kierunki procesom legislacyjnym
  • wzmacniają pozycje procesową strony np. zasada informowania, zasada czynnego udziału strony w postępowaniu
  • wyznaczają uniwersalne, właściwe dla konstrukcji demokratycznego państwa prawnego, standardy działania administracji

W postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy administracji publicznej na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązują zasady wywodzone z przepisów Konstytucji RP.

Zasadą o charakterze naczelnym jest

  • Zasada demokratycznego państwa prawnego.

Jest ona traktowana jako źródło dwóch zasad:

- prawa do procesu

(jednostka może bronić swoich interesów prawnych w toku prawnie uregulowanej procedury)

- prawa do sądu

( zapewniającego kontrolę działania i bezczynności administracji publicznej)

Zasady wywodzone z Konstytucji RP:

  • Zasada praworządności (stanowi o jednolitości podstaw prawnych działania całej administracji publicznej)
  • Zasada proporcjonalności (służy ograniczeniu do niezbędnych granic uciążliwości ingerencji administracji w sferę praw jednostki)
  • Zasada równości wobec prawa (nakłada obowiązek jednakowego traktowania wszystkich podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji.
  • Prawo do sprawiedliwego, szybkiego, jawnego procesu
  • Prawo do ochrony dóbr osobistych
  • Prawo do wnoszenia petycji, skarg i wniosków
  • Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego[1]

Z Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności wywodzi się prawa jednostki mające zastosowanie do postępowania przed organami administracji publicznej. Jest to 5 praw:

* Prawo do procesu przed organem i sporu przed sądem,

* do załatwienia sprawy w szybkim terminie

* do uzyskania informacji prawnej

* do obrony swoich interesów

* do czynnego udziału w postępowaniu – osobiście lub przez pełnomocnika

 

W Kodeksie postępowania administracyjnego wyodrębnić można następujące zasady:

  • Zasadę praworządności,
  • Zasadę prawdy obiektywnej,
  • Zasadę czuwania przez organ administracji nad interesem strony i innych osób biorących udział w postępowaniu,
  • Zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu,
  • Zasadę pisemności,
  • Zasadę dwuinstancyjności,
  • Zasadę sądowej kontroli legalności decyzji administracyjnych,
  • Zasadę trwałości decyzji administracyjnej,
  • Zasadę szybkości postępowania,
  • Zasadę nakłaniania do ugody,
  • Zasadę przekonywania,
  • Zasadę pogłębiania zaufania do obywateli,
  • Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli

      

            Przechodząc do charakterystyki każdej z zasad ogólnych postaramy się przybliżyć najważniejsze informacje płynące z zapisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

             Zasada praworządności wynika z art. 6 kpa[2], który stanowi, że organy administracji państwowej działają na podstawie przepisów prawa. Konsekwencją tej zasady jest postulat, że decyzje administracyjne mogą być oparte wyłącznie na ustawie oraz że do organu prowadzącego postępowanie należy przestrzeganie, aby prawo nie było naruszone. Zasada ta również wynika z Konstytucji RP, dokładnie z art.7, który stanowi o działaniu „ na podstawie i w granicach prawa” odnosi się w pełnym zakresie do organów administracji publicznej, które w stosunkach zewnętrznych, a więc z podmiotami niezależnymi od nich z racji odrębności struktury, zadań i funkcji muszą mieć dla swoich działań podstawę w przepisach prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP[3]. Akty normatywne o charakterze wewnętrznym nie mogą być podstawą do wydawania decyzji kierowanych do osób fizycznych, osób prawnych i innych niezależnych od administracji podmiotów. Działanie na podstawie prawa oznacza obowiązek stosowania w sprawach indywidualnych przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, prawidłowego ustalania obowiązującego stanu prawnego spraw, poprawnej wykładni przepisów przy rozstrzygnięciu o obowiązkach lub uprawnieniach. Obowiązek zapewnienia zgodności z prawem nie odnosi się wyłącznie do organu administracji publicznej, lecz również rozciąga się na sytuację istniejącą w toku postępowania administracyjnego z racji uczestniczenia w nim stron oraz takich podmiotów, jak działające na prawach strony, świadków, biegłych, innych uczestników czynności procesowych.[4]    

       Zasada prawdy obiektywnej wynika, z art. 7 kpa[5], który stanowi, że organy podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ nie jest, więc związany wnioskami stron i samodzielnie dąży do ustalenia prawdy obiektywnej. Jest to zasada wspólna wszystkim procedurom stanowiąca o odcięciu się od poglądu
o dopuszczalności orzekania na podstawie prawdy formalnej (sądowej), uzyskanej reglamentowanymi co do ich mocy środkami dowodowymi. Zasadzie tej przyznaje się rolę naczelną w ukształtowaniu czynności postępowania, zakresu środków dowodowych
i określeniu obowiązków dowodowych  organów i stron związanych z wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Wpływa ona na zakres stosowania w  postępowaniu administracyjnym rozwiązań prawnych poddanych założeniu oficjalności ( obowiązki procesowe organu) oraz dyspozycyjności (rozporządzanie uprawnieniami przez strony),
z wyraźnym akcentem na oficjalność i z ograniczeniem dyspozycyjności. Organ administracji publicznej ma wiele, wykonywanych z urzędu lub na wniosek stron, obowiązków służących wyjaśnieniu sprawy, a strony są uprawnione do podejmowania takich czynności, lecz nie zawsze mają obowiązek dostarczenia dowodów – ciężar dowodu co do istotnych okoliczności sprawy głównie spoczywają na organie prowadzącym postępowanie; wyjątki będą mieć podstawę ustawową. W konsekwencji to organ wyznacza zakres postępowania dowodowego, ocenia legalność dowodów, przeprowadza dowody z urzędu, poucza strony o ich uprawnieniach w toku postępowania dowodowego. Przepisy postępowania nie stanowią o żadnych ograniczeniach dowodowych poza jednym. Wynikającym z zasady praworządności  - sprzeczność dowodu z prawem, nie przyznaje żadnemu z dowodów wyjątkowej mocy prawnej, ani też nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodów przeciwnych. Prawda obiektywna do której wykrycia zmierza się w postępowaniu, ma służyć prawidłowemu załatwieniu sprawy, a wobec tego musi się odnosić do wszystkich faktów i okoliczności
o znaczeniu prawnym i nie może prowadzić do wnikania ani w te kwestie, które nie są związane z samą sprawą, ani też w sfery chronionych dóbr osobistych jednostki. 

             Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu - ustawodawca nałożył na organ prowadzący postępowanie dwa podstawowe obowiązki. Organ ten ma obowiązek zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić stronie wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wyjątek od tej zasady dotyczy sytuacji, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

            Zasada trwałości decyzji administracyjnych wynika z art. 16 § 1 Kpa i polega na tym, że wydane w toku postępowania decyzje, od których nie przysługuje możliwość odwołania są ostateczne. Tryb uchylenia bądź zmiany takiej decyzji może nastąpić
w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego lub ustawach szczególnych. Wyjątki dotyczące zasady trwałości decyzji:

  • Przypadki, kiedy decyzja ostateczna może być uchylona, zmieniona lub może być stwierdzona jej nieważność,
  • Wydanie decyzji na mocy której strona nie nabyła żadnego prawa,
  • Wydanie decyzji na mocy której strona nabyła prawo, lecz godzi się na zmianę,

            Zasada sądowej kontroli legalności decyzji administracyjnych - zasada
ta związana jest z możliwością wniesienia skargi do sądu administracyjnego, jeżeli zostanie stwierdzona  niezgodność z prawem decyzji wydanej przez organ administracji publicznej. Zapis dotyczący tej zasady można znaleźć w art. 16 §2 Kpa. Wniesienie skargi warunkowane jest stwierdzeniem w czynnościach organu uchybień, zaniedbań oraz nienależytego wykonywania ustawowych zadań przez ten organ. Do przesłanek wniesienia skargi należy też przewlekłość postępowania administracyjnego.

            Zasada szybkości postępowania administracyjnego - zasada za fundamentalny uznaje fakt, iż organ administracji zobowiązany jest do załatwienia wszczętej sprawy bez zbędnej zwłoki. Związana jest z ustawowo ustalonymi terminami trwania postępowania, mianowicie przy sprawach postępowania wyjaśniającego terminem adekwatnym jest
1 miesiąc, natomiast  przypadkach bardziej skomplikowanych termin ulega wydłużeniu
do 2 miesięcy. Zasada ta znajduje swoje miejsce w art. 12, akcentującym, że załatwienie sprawy powinno odbywać się przy wykorzystaniu jak najprostszych środków, które pozwolą
na rzetelne jej załatwienie.

            Zasada nakłaniania do ugody - zasada wyrażona w art. 13 przewidująca zawieranie ugody administracyjnej w przypadku wystąpienia sprawy, gdzie strony reprezentują sprzeczne interesy. W takim przypadku organ administracji w gestii którego leży załatwienie sprawy zobowiązany jest do podjęcia czynności mających na celu zawarcie ugody przez wyżej wymienione strony.

 

 

Ugoda:

  • Może zostać zawarta, jeżeli związane jest to z uproszczeniem bądź przyspieszeniem postępowania administracyjnego oraz w przypadku gdy zawarcie ugody pomiędzy stronami nie koliduje z charakterem sprawy,
  • Istnieje możliwość zawarcia ugody przed organem I instancji odpowiedzialny za jej wydanie,
  • Ugoda powinna być zawarta w formie pisemnej i staje się wykonalna z dniem,
    w którym postępowanie związane z jej zatwierdzeniem staje się ostateczne.

            Zasada przekonywania - swoje miejsce w Kodeksie postępowania administracyjnego znalazła w art. 11. Zasada ta opiera się na informowaniu strony, jakimi przesłankami kieruje się organ administracji zarówno przy załatwianiu sprawy, jak i podczas wydawania decyzji. Powinno się to odbywać w taki sposób, by nie stosować środków przymusu wobec strony, która jest adresatem wydanej decyzji. Zgodnie z art. 73 Strona ma prawo do zapoznania się
z aktami sprawy oraz sporządzania z nich notatek lub kopii, jednak wgląd w akta sprawy odbywa się w lokalu organu w obecności urzędnika. Strona nie będzie miała wglądu w akta sprawy, która zawierają informacje niejawne oznaczone  klauzulą „tajne” lub „ściśle tajne”, co związane jest z ochroną informacji mających istotny wpływ na interesy państwowe.

            Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, a także świadomości i kultury prawnej obywateli - organ administracji zobowiązany jest
do prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, by uczestnicy postępowania poczuli zaufanie do władzy publicznej. Ewentualne wątpliwości ujawnione w toku postępowania powinny być wyjaśniane na korzyść strony, przy założeniu że wątpliwości
te nie niosą negatywnych skutków dla interesu społecznego.

            Zasada uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli -
art. 7 porusza kwestię tej zasady. Organ administracyjny załatwiając sprawę powinien mieć
na względzie interes społeczny i słuszny interes strony.               
Istotne jest jednak to, że pojęcia "interesu społecznego" oraz "słusznego interesu strony" nie są zdefiniowane. W rezultacie określenie tych terminów należy do organu orzekającego. Kodeks postępowania administracyjnego stoi jednak na stanowisku priorytetu interesu społecznego nad interesem indywidualnym. Zasada ta obejmuje swoim zakresem całe postępowanie administracyjne.

 

Bibliografia:

  1. Adamiak B., Borkowski J.,  Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne,  LexisNexis, Warszawa 2014.
  2. Szubiakowski M., Postępowanie administracyjne – ogólne, podatkowe i egzekucyjne, C.H. BECK, Warszawa 1996.
  3. Ustawa z dn. 14 czerwca 1960 r.   - Kodeks postępowania administracyjnego
    (Dz.U. 1960r., nr 30 poz.168 z późń. zm.).

 

 

 

             

             

           


[1] Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz.403)

[2]  Art. 6 ustawy  z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 1960 r., nr 30 poz.168 z późń. zm.)

[3] Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz.403)

[4] B. Adamiak, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2013, s.38.

[5] Art. 7 ustawy  z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 1960 r., nr 30 poz.168 z późń. zm.)

Podmioty na prawach strony

  • 1. Podmioty na prawach strony

            Stroną w postępowaniu jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postepowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.[1] Do podmiotów postępowania w postępowaniu administracyjnym należy zaliczyć:

  1. Stronę postępowania (strona może być reprezentowana przez pełnomocnika)
  2. Podmioty na prawach strony,
  3. Inne podmioty, w tym świadków, biegłych, osoby które znajdują się w posiadaniu przedmiotu postępowanie i inne.

Podmioty na prawach strony, mając prawa procesowe strony, są powołane do dokonywania czynności procesowych w postepowaniu. Skuteczność prawna tych czynności uzależniona jest przede wszystkim od spełnienia wymagań przewidzianych normami prawa procesowego, np. co do treści i formy czynności lub terminu jej dokonania. Podmioty na prawach strony nie są stronami w toczącym się postępowaniu, gdyż postępowanie nie toczy się w ich własnej sprawie administracyjnej. Ich uczestnictwo w postepowaniu nie jest oparte na kryterium interesu prawnego lub obowiązku w rozumieniu art. 28 KPA nie występują one zamiast strony ale obok i niezależnie od strony. Zawarte w KPA normy procesowe, a w niektórych przypadkach także właściwe ustawy prawa ustrojowego nadają tym podmiotom „prawa strony”, przez co należy rozumieć wyłącznie uprawnienia o charakterze procesowym tzn. uprawnienia do dokonywania czynności procesowych w postępowaniu. Podmiotom tym nie przysługują prawa, które wynikają z norm prawa materialnego ani nie mogą one takimi prawami rozporządzać.

Do kategorii uczestników na prawach strony należą:

  1. Organizacje społeczne
  2. Prokurator
  3. Rzecznik Praw Obywatelskich
  4. Rzecznik Praw Dziecka[2]
  1. ORGANIZACJA SPOŁECZNA

Organizacja społeczna to zrzeszenie osób fizycznych lub prawnych o trwałym celu o charakterze politycznym, społecznym, gospodarczym lub kulturalnym, funkcjonującym poza strukturą aparatu państwa. W rozumieniu art. 28 KPA udział organizacji społecznej w postępowaniu na prawach strony należy odróżnić od udziału takiej organizacji w postępowaniu jako strony. Będąc stroną organizacja jest adresatem decyzji kształtującej jej prawa i obowiązki. Przesłankami udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym są:

  1. Postępowanie dotyczy osoby trzeciej,
  2. Udział organizacji jest uzasadniony jej celami statutowymi,
  3. Udział organizacji jest uzasadniony interesem społecznym

Organizacja społeczna, występując o przyznanie jej procesowych praw strony w postepowaniu, jest obowiązana wykazać, że spełnia przesłanki, przytaczając postanowienia statutu uzasadniając konieczność ochrony określonych wymagań interesu społecznego. Ocena wspomnianych przesłanych w odniesieniu do konkretnej organizacji należy do organu orzekającego w sprawie a także do NSA.[3] Cel statutowy organizacji powinien obejmować sprawy stanowiące przedmiot postępowania. Na przykład: Udział organizacji społecznej, której statut obejmuje zwalczanie alkoholizmu uzasadnia jej udział w postepowaniu dotyczącym wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Organizacja społeczna ma następujące prawa procesowe:

  1. Żądania wszczęcia postępowania w indywidualnej sprawie,
  2. Dopuszczenia jej do toczącego się postepowania.

Organ administracji publicznej wszczynając postępowanie w sprawie dotyczącej innej osoby zawiadamia o tym organizację społeczną, jeżeli uzna, że może ona być zainteresowana udziałem w postępowaniu ze względu na swoje cele statutowe, i przemawia za tym interes społeczny. Wniesienie przez organizację społeczną któregokolwiek z tych żądań wszczyna postępowanie, którego rezultatem jest wydanie przez organ administracyjny odpowiedniego rozstrzygnięcia w postaci postanowienia. Jeśli organ uzna, że żądanie organizacji społecznej jest uzasadnione, wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania z urzędu, dopuszczenia organizacji do udziału w postępowaniu.

Jeżeli żądanie organizacji społecznej nie jest uzasadnione, organ wydaje postanowienie odmowne:

  1. Odmowie wszczęcia postępowania na żądanie organizacji społecznej;
  2. Odmowie dopuszczenia organizacji do udziału w postępowaniu.

Na postanowienia te służy zażalenie a po jego wyczerpaniu skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zażalenie może być wniesione przez stronę postępowania, organizację społeczną jak i inne uczestniczące w tym postępowaniu podmioty na prawach strony.

Istnieje również możliwość przedstawienia przez organizację społeczną, która w postępowaniu nie bierze udziału, swego stanowiska w sprawie w formie uchwały lub oświadczenia statutowego organizacji.

  1. PROKURATOR

Zgodnie z art. 2 ustawy o prokuraturze zadaniem prokuratury jest strzeżenie praworządności. Zadanie to Prokurator Generalny i podlegli mu prokuratorzy wykonują przez podejmowanie środków przewidzianych prawem, zmierzających do prawidłowego i jednolitego stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a także przez zaskarżanie do sądu niezgodnych z prawem decyzji administracyjnych oraz udziału w postępowaniu sądowym w sprawach zgodności z prawem takich decyzji.[4] Inicjatywa procesowa prokuratora może zgodnie z Kodeksem polegać na:

  1. Żądaniu wszczęcia postępowania w celu usunięcia stanu niezgodnego z prawem;
  2. Zgłoszeniu swojego udziału w toczącym się postępowaniu;
  3. Zgłoszeniu sprzeciwu od decyzji ostatecznej, a więc żądaniu weryfikacji decyzji ostatecznej, jeżeli przepisy KPA lub przepisy szczególne przewidują możliwość wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany.

Należy zaznaczyć, iż żądanie prokuratora jest dla organów wiążące. Nie podlega ono ocenie organu co do zasadności. Z dniem doręczenia wniosku prokuratora organ administracji publicznej jest zobowiązany podjąć czynności powodujące wszczęcie postępowania z urzędu. Prokurator ma prawo udziału w każdym stadium postępowania jurysdykcyjnego w celu zapewnienia, by postępowanie i rozstrzygnięcie sprawy było zgodne z prawem. Udział prokuratora jest niezależny od inicjatywy wszczęcia postępowania. Może on uczestniczyć w postępowaniu wszczętym na żądanie strony jak i wszczętym z urzędu. Szczególne uprawienie w zakresie prokuratorskiej administracji przewiduje art. 5 ustawy o prokuraturze. Zgodnie z tym unormowaniem, jeżeli w ocenie prokuratora uchwała samorządu terytorialnego albo rozporządzenie wojewody są niezgodne z prawem, ma on obowiązek zwrócić się do organu, który je wydał o ich zmianę lub uchylenie albo skierować wniosek o ich uchylenie do właściwego organu nadzoru. Prokurator może także w przypadku uchwały samorządu terytorialnego wystąpić o stwierdzenie jej nieważności do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Prokurator może żądać przedstawienia i nadesłania mu akt administracyjnych oraz dokumentów i pisemnych wyjaśnień, może przesłuchiwać świadków, zasięgać opinii biegłych a także przeprowadzić oględziny, jeżeli w jego ocenie wymaga tego ochrona praworządności. [5]

Prokuratorowi służy prawo wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej jeżeli przepisy KPA przewidują wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji lub jej uchylenie czy zmianę. Prokurator wznosi sprzeciw do organu właściwego do wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji lub jej uchyleni czy zmiany. Sprzeciw od decyzji wydanej przez ministra może wnieść wyłącznie Prokurator Generalny.

  1. lRZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH

Instytucję Rzecznika Praw Obywatelskich powołano w celu rozbudowania systemów gwarancji prawnych, przestrzegania praw i wolności człowieka i obywatela, określonych w Konstytucji i innych aktach normatywnych. Rzecznik stał się trzecim podmiotem, który może brać udział w postępowaniu administracyjnym na prawach strony, ale zakres jego procesowych uprawnień nie został określony odrębnie lecz przez odesłanie do praw procesowych prokuratora. Według art. 14 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich ma on w postępowaniu administracyjnym następujące prawa procesowe:

  1. Żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego;
  2. Uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym na prawach przysługujących prokuratorowi
  3. Wnoszenia skarg do sądu administracyjnego.

W ocenie Sądu Najwyższego działalność Rzecznika obejmuje te podmioty prawne, które mogą korzystać z konstytucyjnie gwarantowanych wolności i praw podstawowych. Oznacza to, że obejmuje ona:

  1. wszystkie osoby fizyczne, w każdym wypadku w zakresie konstytucyjnie gwarantowanych im wolności lub praw;
  2. korporacje prawa prywatnego (czyli organizacje osób fizycznych np. stowarzyszenia, związki zawodowe, partie polityczne lub organizacje społeczne) jak i korporacje o charakterze majątkowym (np. spółki prawa handlowego i fundacje).

Rzecznikowi nie przysługuje prawo do wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej. Jest to bowiem uprawnienie przysługujące wyłącznie prokuratorowi. Może on jednak wnosić o weryfikację decyzji administracyjnych ostatecznych w trybie i na zasadach określonych w rozdziale 12 i 13 działu II KPA. Rzecznik Praw Obywatelskich podejmuje działania gdy osoba, której prawa zostały naruszone, wykorzystała uprzednio wszystkie dostępne środku ochrony prawnej. Rzecznik nie wyręcza obywateli w składaniu środków prawnych, nie odgrywa roli ich generalnego pełnomocnika procesowego ani też nie udziela szczegółowych porad prawnych co do sposobu wytoczenia i prowadzenia sprawy. Rzecznik korzysta z tych samych uprawnień co prokurator, ale realizuje inne zadania i wskazania w skardze na samo naruszenie prawa przedmiotowego nie będzie wystarczające, jeżeli nie towarzyszy mu wskazanie na naruszenie praw i wolności obywatelskich.

  1. l1.4 RZECZNIK PRAW DZIECKA

Rzecznik Praw Dziecka funkcjonuje na zbliżonych przesłankach jak Rzecznik Praw Obywatelskich. Rzecznik Praw Dziecka stoi na straży praw dziecka określonych przede wszystkim w Konstytucji RP i innych przepisów prawa z poszanowaniem odpowiedzialności, praw i obowiązków rodziców. Rzecznik Praw Dziecka przy wykonywaniu swoich uprawnień kieruje się dobrem dziecka oraz bierze pod uwagę, że naturalnym środowiskiem jego rozwoju jest rodzina. Rzecznik może:

  1. Zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego;
  2. Uczestniczyć w tym postępowaniu na prawach przysługujących prokuratorowi;[6]
  • 2.Wszczęcie postępowania

Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym może być wszczęte przez:

  • Wniesienie skargi przez uprawniony podmiot-może być nim każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich orz organizacje społeczne w zakresie jej statutowej działalności;
  • Zgłoszenie wniosku o wszczęcie postępowania, jeżeli ustawa tak stanowi (np. wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego);

Skargę do sądu wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Wniosek o wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego wnosi się bezpośrednio do sądu. Z chwilą zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania, które wnosi się bezpośrednio do sądu dochodzi do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Wniesienie skargi do organu, którego działanie bądź bezczynność są przedmiotem skargi, oznacza wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego. Skarga nie zostaje wniesiona do sądu i nie zostaje zarejestrowana w sądzie, jednakże jej adresatem jest sąd administracyjny. Wniesienie skargi nakłada na organ obowiązek przekazania jej sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie 30 dni od dnia jej wniesienia oraz rozważenia możliwości jej uwzględnienia w całości w ramach autokontroli. W sytuacji gdy organ, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, nie przekaże skargi sądowi wraz z aktami sprawy, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzenie organowi grzywny. W przypadku doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie termin do wniesienia skargi wynosi 30 dni od dnia tego doręczenia. Natomiast przy zaskarżeniu aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień bądź obowiązków wynikających z przepisów prawa skargę można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. W przypadku zaskarżenia innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym terminie po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa. Natomiast w sytuacji gdy przedmiotem skargi jest bezczynność organu skarżący zobowiązany jest przed wniesieniem skargi do wyczerpania środków prawnych przewidzianych w art. 37 KPA tzn. powinien wnieść zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia na nie załatwienie sprawy w terminie. Termin dla wniesienia skargi dla prokuratora oraz RPO wynosi 6 miesięcy od dnia doręczenia stronie rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej, a w pozostałych przypadkach w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie aktu lub podjęcia innej czynności uzasadniającej wniesienie innej skargi. Termin 6 miesięcy nie stosuje się do wniesienia skargi przez prokuratora oraz RPO na akty prawa miejscowego, gdyż w tym przypadku skarga może być wniesiona w każdym czasie. Wnoszący skargę może ją cofnąć zarówno przed wyznaczeniem rozprawy jak i na rozprawie. Cofnięcie skargi jest wiążące dla sądu, chyba że zmierza ono do obejścia prawa.

  • 3.WERYFIKACJA W TRYBACH NADZWYCZAJNYCH

W skład trybów nadzwyczajnych wchodzą:

1. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania

2. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji

3. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji dotkniętej wadami niekwalifikowanymi.

System weryfikacji nadzwyczajnej oparty został o zasadę niekonkurencyjności co oznacza, że poszczególne tryby mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Naruszenie zasady niekonkurencyjności jest podstawą stwierdzenia nieważności decyzji. Weryfikacja w trybie nadzwyczajnym i weryfikacja na drodze sądowej oparta jest na zasadzie konkurencyjności, co oznacza, że podmiot legitymowany wybiera drogę weryfikacji decyzji ostatecznej.

3.1 WZNOWIENIE POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO

Wznowienie postępowania jest instytucją procesową mającą na celu zapewnienie możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowania w którym została ona wydana dotknięte było wadliwością procesową wyliczoną w przepisach prawa procesowego lub ustawach szczególnych. Instytucja ta stanowi przykład konstrukcji mieszanej, gdyż łączy w sobie zarówno środki nadzoru jak i zaskarżenia.

PRZESŁANKI DOPUSZCZALNOŚCI WZNOWIENIA POSTĘPOWANIA

  1. Rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną,
  2. Wystąpienie jednej z podstaw zawartych w art. 145 k.p.a. lub 240 Ordynacji podatkowej.

Konstrukcja przesłanki ostateczności decyzji jako podstawy wznowienia postępowania zawiera w sobie dwa elementy: I. Decyzja musi być ostateczna oznacza to, że nie służy od niej odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - nie ma tutaj znaczenia fakt czy posiada ona ten walor od początku na skutek wniesionego środka zaskarżenia czy też uzyskała go w wyniku bezskutecznego upływu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. II. Musi być to decyzja kończąca sprawę (postępowanie w sprawie) – wymóg ten spełnia decyzja, która rozstrzyga sprawę co do istoty lub na mocy której następuje umorzenie postępowania w sprawie.

PODSTAWY WZNOWIENIA POSTĘPOWANIA KPA

W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa;

3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27;

4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;

5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;

6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;

7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2);

8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie sądu stwierdzające naruszenie zasady równego traktowania, zgodnie z ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. Nr 254, poz. 1700), jeżeli naruszenie tej zasady miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy zakończonej decyzją ostateczną.

POSTĘPOWANIA W SPRAWIE WZNOWIENIA POSTĘPOWANIA Wszczęcie postępowania może nastąpić na wniosek lub z urzędu. Organ administracji publicznej może wszcząć postępowanie z urzędu:

  1. Z własnej inicjatywy;
  2. Na skutek wniosku organizacji społecznej;
  3. W wyniku złożonej przez osobę trzecią skargi powszechnej;
  4. Wskutek sprzeciwu wniesionego przez prokuratora; Legitymację do wznowienia postępowania ma strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna.

Przepisy k.p.a nie ustanawiają szczególnych wymogów formalnych w odniesieniu do żądania wznowienia postępowania, zatem wystarczy, że spełnia ono wymogi ogólne wskazane dla podania. Dodatkowo powinno ono zawierać wskazanie przyczyny wznowienia postępowania. Skuteczność zgłoszonego przez stronę żądania wznowienia postępowania jest uzależnione od terminu przewidzianego w przepisach k.p.a. Wynosi on miesiąc i co do zasady, biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia postępowania

  1. l

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji ma charakter materialnoprawny gdyż opiera się ona na kwalifikowanych wadach decyzji administracyjnej. Tworzy ona prawną możliwość eliminacji decyzji administracyjnych z obrotu prawnego. Wady, które skutkują nieważnością decyzji administracyjnej mają charakter materialnoprawny. Wynikają one z nieprawidłowego ukształtowania stosunku materialnoprawnego zarówno pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest również instytucją procesową gdyż k.p.a. normuje postępowanie i wskazuje przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Ma charakter mieszany gdyż zawiera ona w sobie zarówno elementy środka nadzoru jak i zaskarżenia.

PODSTAWY STWIERDZENIA NIEWAŻNOŚCI DECYZJI K.P.A. Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną;

4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

l 

  1. l3.3 POSTĘPOWANIE W SPRAWIE UCHLENIA LUB ZMIANY DECYZJI DOTKNIĘTEJ WADAMI NIEKWALFIKOWANYMI LUB DECYZJI PRAWIDŁOWYCH

Wady niekwalifikowane to takie, które stanowią naruszenie prawa materialnego lub procesowego, niemieszczące się w wyliczeniu zawartym w art. 145 & 1 oraz 156 & 1 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego dopuszcza eliminowanie z obrotu prawnego decyzji prawidłowej. Jest to uzasadnione zmiennością stosunków społeczno – gospodarczych oraz zmianą okoliczności faktycznych i interesów stron. Wyróżnia się trzy typy uchylenia lub zmiany decyzji dotkniętej wadami niekwalifikowanymi lub decyzji prawidłowej:

  1. Uchylenie lub zmiana decyzji nietworzącej praw dla stron;
  2. Uchylenie lub zmiana decyzji tworzącej prawa dla strony;
  3. Nadzwyczajny tryb uchylenia bądź zmiany decyzji (wywłaszczenie praw nabytych); - wymienione tryby dotyczą tylko zmiany bądź uchylenia decyzji ostatecznej.

UCHYLENIE BĄDŹ ZMIANA DECYZJI NIETWORZĄCEJ PRAWA DLA STRONY Za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawiać musi interes społeczny lub słuszny interes strony. Należy to do oceny organu. Uchylenie lub zmiana decyzji w postępowaniu administracyjnym może nastąpić w każdym czasie. Właściwym do wzruszenia decyzji będzie zarówno organ, który wydał decyzję jak i organ wyższego stopnia.

UCHYLENIE LUB ZMIANA DECYZJI TWORZĄCEJ PRAWA DLA STRONY

Przesłanki pozytywne:

  1. Wyrażenie przez stronę zgody na uchylenie lub zmianę decyzji – forma nie została określona ani w k.p.a. ani w ordynacji podatkowej. Powinna być wyrażona w sposób niebudzący wątpliwości;
  2. Przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony;

Przesłanka negatywna: I. Wyłączenie możliwości uchylenia lub zmiany przez przepisy szczególne; Zmiana bądź uchylenie może nastąpić w każdym czasie. Właściwym w sprawie będzie organ, który wydał decyzje jak i organ wyższego stopnia. Uchylenie (zmiana) następuje przez wydanie nowej decyzji, która rozstrzyga sprawę merytorycznie i jest wydawana w I – instancji.

WYWŁASZCZENIE PRAW NABYTYCH NA PODSTAWIE DECYZJI Jest możliwe jeżeli spełnione zostaną dwie przesłanki łącznie: I. Dalsze utrzymywanie decyzji administracyjnej w obrocie spowoduje stan zagrożenia dla zdrowia, życia ludzkiego albo grozi poważnymi szkodami dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów państwa. Organ w postępowaniu obowiązany jest stwierdzić istnienie takiego zagrożenia. II. Jeżeli poza uchyleniem lub zmianą nie ma innego sposobu usunięcia zagrożenia. [7]

Spis treści

1. Podmioty na prawach strony...................................................................................................... 1

1.2PROKURATOR....................................................................................................................... 3

1.3 RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH........................................................................................ 4

1.4 RZECZNIK PRAW DZIECKA..................................................................................................... 5

2.Wszczęcie postępowania............................................................................................................ 6

3.WERYFIKACJA W TRYBACH NADZWYCZAJNYCH............................................................................ 7

3.2 STWIERDZENIE NIEWAŻNOŚCI DECYZJI ................................................................................. 9

3.3 POSTĘPOWANIE W SPRAWIE UCHLENIA LUB ZMIANY DECYZJI DOTKNIĘTEJ WADAMI NIEKWALFIKOWANYMI LUB DECYZJI PRAWIDŁOWYCH......................................................................................................... 10


[1]
                        [1] R. Stankiewicz, Prawo administracyjne, Difin, Warszawa 2009

[2]
                        [2] T. Woś, Postępowanie administracyjne, LexisNexis, Warszawa 2013

[3]
                        [3] B. Adamiak, J. Borkowski, Polskie postepowanie administracyjne i sądowo administracyjne, PWN, Warszawa 1997

[4]
                        [4] T. Woś, Postępowanie administracyjne, LexisNexis, Warszawa 2013

[5]
                        [5] K. Celińska-Grzegorczyk, R. Hauser, Postępowania administracyjne, sądowoadministracyjne i egzekucyjne, LexisNexis

[6]
                        [6] M. Wierzbowski, M. Szubiakowski, A. Wiktorwska, Postępowanie administracyjne, C. H. Beck, Warszawa 2004.

[7]
                        [7] W. Trybka STACJONARNE STUDIA ADMINISTRACJI POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE MATERIAŁY POMOCNICZE, Uniwersytet Wrocławski Wydziała Prawa, Administracji i Ekonomii

Wszczęcie postępowania administracyjnego

            Postępowanie administracyjne może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu. Inicjatora postępowania w konkretnej sprawie wskazują często wyraźnie przepisy zawarte w tzw. ustawach materialnych. Zgodnie z nimi prawo wszczęcia postępowania może przysługiwać organowi, stronie, bądź oby tym podmiotom, niekiedy stronie i osobie trzeciej bądź organowi, stronie i osobom trzecim[1]. Z reguły postępowanie wszczynane jest na żądanie strony, kiedy dotyczy przyznania jej określonego uprawnienia. W przypadku, gdy przedmiotem postępowania jest nałożenie na stronę określonego obowiązku lub cofnięcie uprzednio przyznanego jej uprawnienia, regułą jest wszczęcie postępowania z urzędu. Przepisy szczególne od tych reguł przewidują liczne wyjątki, przykładem jest art. 102 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gdzie postępowanie w sprawie udzielenia pomocy społecznej może być również wszczęte z urzędu[2].

            Inne uprawnione do wystąpienia z żądaniem wszczęcia podmioty to potencjalni uczestnicy na prawach strony, którzy stają się nimi z chwilą wszczęcia postępowania, a więc przede wszystkim organizacje społeczne, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka. Organizacje społeczne oraz prokurator mogą żądać wszczęcia postępowania tylko w sprawach, w których organ jest władny wszcząć postępowanie z urzędu, natomiast RPO i RPD także w sprawach wymagających wniosku stron. Pozostałe uprawnione podmioty, wskazane w ustawach materialnych mogą żądać wszczęcia postępowania tylko w określonych przedmiotowo sprawach lub kategoriach spraw[3].

            Na mocy przepisu art. 61 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, organowi administracyjnemu przyznano prawo wszczęcia postępowania z urzędu w sprawie, w której wymagany jest wniosek strony. Wszczynając postępowanie w ten sposób, organ musi uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a nie uwzględniwszy jej, postępowanie umorzyć. Jako optymalne należałoby uznać działanie polegające na tym, że w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania organy zwracałby się jednocześnie do strony o wyrażenie zgody[4].

            O wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy powiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy i może skutkować uchyleniem decyzji przez sąd administracyjny, ale tylko wówczas, gdy w jego następstwie strona została pozbawiona możliwości uczestnictwa w postępowaniu[5].

            Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia podania organowi administracji publicznej. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu. Dzień otrzymania przez organ podania z żądaniem wszczęcia postępowania nie zawsze będzie dniem wszczęcia tego postępowania. Aby dzień ten był datą wszczęcia postępowania, organ prowadzący postępowanie musi stwierdzić, że podanie z takim żądaniem pochodzi od strony, tj. osoby, która żąda wszczęcia danego postępowania ze względu na swój interes prawny lub  obowiązek. Jeżeli natomiast organ właściwy w sprawie nie zakwalifikuje otrzymanego żądania jako żądania pochodzącego od strony, wówczas takie żądanie nie będzie powodować wszczęcia postępowania. W takiej sytuacji organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, na które służy zażalenie. Podobnie organ postępuje, gdy „z innych uzasadnionych przyczyn” postępowanie nie może być wszczęte, wynika to z przepisu art. 61a § 1 k.p.a.[6].

            Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie określają natomiast jednoznacznie zdarzenia, z którym należałoby wiązać datę wszczęcia postępowania z urzędu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, iż ustalając datę wszczęcia postępowania, należy wziąć pod uwagę pierwszą czynność dokonaną przez organ administracji na zewnątrz w stosunku do strony. Innymi słowy, za taką datę należy uznać dzień dokonania przez właściwy organ pierwszej czynności urzędowej w sprawie, pod warunkiem że o tej czynności powiadomiono stronę[7].

            Datą wszczęcia postępowania na żądanie organizacji społecznej w sprawie dotyczącej innej osoby jest dzień wydania przez organ postanowienia o wszczęciu. Organizacja społeczna, składając do organu wniosek o wszczęcie postępowania w cudzej sprawie może wystąpić o doręczanie jej pism drogą elektroniczną. Oznacza to, że postanowienie w sprawie wszczęcia postępowania organizacja społeczna powinna otrzymać w postaci dokumentu elektronicznego[8].

            Przed wszczęciem postępowania na żądanie organ administracji publicznej dokonuje oceny formalnej podania oraz jego wstępnej oceny merytorycznej. Nie każde bowiem żądanie zgłoszone przez osobę fizyczna lub inny podmiot mający zdolność administracyjnoprawną skutkuje wszczęciem postępowania. Wszczęcie postępowania ma charakter niesformalizowany (organ nie wydaje postanowienia o wszczęciu postępowania). Postanowienie jest natomiast wydawane, gdy organ odmawia wszczęcia postępowania, ściślej stwierdza nienastąpienie wszczęcia[9].

            Opłaty i koszty postępowania to świadczenia przypadające organowi administracji publicznej prowadzącemu postępowanie od strony tego postępowania lub ponoszone przez ten organ z tytułu dokonywania czynności związanych z postępowaniem. Wyróżnia się dwie podstawowe funkcje opłat i kosztów postępowania. Po pierwsze mają one pokrywać część wydatków na administrację publiczną, po drugie mają chronić administrację publiczną przed inicjowaniem postępowania przez strony z błahych powodów[10].

            Obowiązek wpłaty należności przez stronę powstaje w różnym czasie. Jeżeli przepisy prawa wymagają, aby strona wpłaciła należność z tytułu opłat z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznacza jej termin dokonania wpłaty, nie krótszy niż 7 dni i nie dłuższy niż 14 dni. Nieuiszczenie należności w wyznaczonym terminie skutkuje zwrotem podanie lub zaniechaniem uzależnionej od opłat czynności. Wówczas zwrot podania następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Wszelkie nieuiszczone w terminie opłaty i koszty postępowania podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych[11].

            Opłaty administracyjne to należności pieniężne pobierane przez organ prowadzący postępowanie w pewnej z góry określonej czynności przez stronę albo przez organ i na rzecz strony. Najbardziej powszechne są opłaty skarbowe, uregulowane w ustawie z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej. Opłaty skarbowe pobierane są w szczególności za: podjęcie przez organ czynności urzędowych na wniosek strony, wydanie przez organ zezwolenia, pozwolenia, koncesji, złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub jego odpisu, wypisu lub kopii.

             Wysokość opłat administracyjnych określana jest w przepisach odrębnych dotyczących poszczególnych opłat bądź jako stawki stałe, bądź jako stawki zmienne. Organy administracji nie mają możliwości wpływania na ich wysokość. Przepisy szczególne określają zakres podmiotowy i przedmiotowy obowiązku uiszczania poszczególnych opłat administracyjnych. Ponieważ w niektórych sprawach oraz w odniesieniu do niektórych podmiotów uiszczenie opłaty administracyjnej nie jest wymagane. Np. ustawa o dokumentach paszportowych w art. 9 zwalnia od opłat m.in. osoby, które ukończyły 70 lat, żołnierzy niezawodowych wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa oraz osoby korzystające z pomocy społecznej, jeżeli ich wyjazd za granicę następuje w celu długotrwałego leczenia lub poddania się operacji.

            Przepisy odrębne dotyczące poszczególnych opłat pobieranych z góry przewidują w określonych przypadkach ich zwrot osobie, która je wniosła. Na przykład opłata skarbowa od dokonania czynności urzędowej podlega zwrotowi (na wniosek) w przypadku, gdy mimo uiszczenia opłaty nie dokonano czynności urzędowej, opłata od wydania zaświadczenia lub zezwolenia jeżeli mimo zapłacenia opłaty nie wydano zaświadczenia lub zezwolenia[12].

            Punktem wyjścia dla wszczęcia postępowania administracyjnego jest wniesienie podania o wszczęcie postępowania. Zgodnie z przepisami k.p.a. , a dokładniej art. 63 § 1 przez termin „podanie” należy rozumieć wszelkie żądania wyjaśnienia, odwołania i zażalenia. Treść terminów „odwołanie” i „zażalenie” została określona w przepisach k.p.a., z kolei pod pojęciem „żądanie” i „wyjaśnienie” mieszczą się różnorodne czynności uczestników postępowania np. wskazane w art. 78 § 1 k.p.a. żądanie przeprowadzenia dowodów. W związku z powyższym należy przyjąć, iż  termin „podanie” odnosi się do wszelkich pism składanych w sprawach o charakterze indywidualnym, załatwianych w drodze decyzji, pochodzących od uczestników postępowania, które adresowane są do organu prowadzącego postępowanie. Treścią podań składanych przez uczestników postępowania administracyjnego mogą być nie tylko oświadczenia woli, ale także oświadczenia wiedzy czy też oświadczenia wyrażające stosunek np. wypowiedzenie się co do przeprowadzonych dowodów[13].

            Sposób wnoszenia podań oraz ogólne wymogi, jakie powinno spełniać każde podanie zostały szczegółowo uregulowane w art. 63 § 1 – 4 k.p.a. Zgodnie z postanowieniami tego artykułu podania mogą być wnoszone w formie pisemnej, telegraficznie, za pomocą środków komunikacji elektronicznej, telefaksu bądź też ustnie do protokołu. Bez względu na to w jakiej formie zostało wniesione podanie, powinno ono spełniać wymogi określone w art. 63 § 2 k.p.a. i w przepisach szczególnych. Każde podanie wnoszone przez stronę postępowania administracyjnego powinno zatem zawierać wskazanie osoby, od której podanie pochodzi, jej adres oraz żądanie, a jednocześnie powinno czynić zadość innym wymogom, które zostały przewidziane w przepisach szczególnych. W sytuacji gdy podanie wnoszone jest w formie pisemnej lub ustnej do protokołu, powinno być ono podpisane przez wnoszącego podanie, a protokół dodatkowo musi zostać podpisany przez pracownika, który go sporządził. Jeżeli podanie wnosi osoba nieumiejąca samodzielnie złożyć podpisu, wówczas w jej imieniu podanie bądź protokół podpisuje osoba do tego upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. W przypadku podań wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego, podanie takie musi zostać uwierzytelnione za pomocą środków przewidzianych w ustawie z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne tj. podpis elektroniczny weryfikowany za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu  lub podpis potwierdzony profilem zaufanym  e – PUAP. Dodatkowo podanie wnoszone w formie dokumentu elektronicznego powinno być sporządzone według określonego wzoru zawartego w odrębnych przepisach oraz zawierać wskazanie adresu elektronicznego osoby wnoszącej podanie w formie elektronicznej[14]. Obecnie przepisy k.p.a. stanowią, iż podania drogą elektroniczną mogą być wnoszone wyłącznie przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej. Nie można skutecznie wnieść podania do organu administracji publicznej wysyłając do organu e – mail czy SMSa lub za pośrednictwem komunikatorów internetowych typu skaype, tlen czy gadu – gadu. W odniesieniu do wnoszenia podań drogą elektroniczną możemy mówić o wielości urządzeń elektronicznych za pośrednictwem których możliwe jest składanie podań przez elektroniczną skrzynkę podawczą (komputer stacjonarny, laptop, tablet itp.), nie zaś o wielości środków komunikacji elektronicznej.

            Fakt wniesienia podania powinien zostać potwierdzony, jeżeli osoba je wnosząca tego zażąda o czym stanowi art. 63 § 4 k.p.a. Jeżeli podanie zostało wniesione w formie dokumentu elektronicznego, wówczas organ administracji publicznej jest zobligowany urzędowo potwierdzić ten fakt taką samą drogą jaką zostało wniesione podanie. Elementem niezwykle istotnym jest to, aby społeczeństwo miało świadomość znaczenia potwierdzenia złożenia podania w urzędzie. W momencie gdy podanie składane jest osobiście, potwierdzenie stanowi jedyny dowód dopełnienia tej czynności. Urzędowe potwierdzenie wniesienia podania nabiera więc szczególnego znaczenia, zwłaszcza jeżeli wniesienie podania ograniczone jest terminem, w szczególności materialno - prawnym,  którego nie można przywrócić[15].

            Podania powinny zostać sporządzone w języku urzędowym, którym zgodnie z postanowieniami Konstytucji z 1997 r. i przepisami ustawy z dnia 7 października 1999 r. jest język polski. W sytuacji, w której podanie zostało wniesione w języku innym, niż język polski organ administracji publicznej powinien wezwać wnoszącego do uzupełnienia podania o tłumaczenie na język polski i ewentualne tłumaczenie załączników pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia. Inaczej przedstawia się sytuacja w odniesieniu do podań wnoszonych do organów gminy, gdzie obok języka urzędowego może zostać określony jako język pomocniczy język mniejszości narodowych i etnicznych. Przepisy ustawy z dnia 6  stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym dopuszczają możliwość używania języka pomocniczego, co oznacza, iż przedstawiciele mniejszości narodowych i etnicznych mają prawo zwracać się  do organów gminy w języku pomocniczym zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej oraz prawo do uzyskiwania, na wyraźny wniosek, odpowiedzi także w języku pomocniczym w formie pisemnej lub ustnej[16].

            W sytuacji, gdy organ administracji stwierdzi braki  podania, które uniemożliwiają nadanie mu dalszego biegu, zobowiązany jest wówczas do podjęcia działań zmierzających do usunięcia tych przeszkód. Instytucja ustanowiona w art. 64 § 2 k.p.a., a więc kiedy podanie nie czyni zadość wszystkim wymaganiom, ma służyć wyłącznie usuwaniu braków formalnych podania, wynikających z niedopełnienia wymagań wskazanych w przepisach prawa i nie może zmierzać do merytorycznej oceny żądania przedstawionego przez stronę. Pod pojęciem braków podania należy także rozumieć niezałączenie przez stronę wszystkich wymaganych dokumentów, mimo takiego obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W konsekwencji niedopełnienie przez stronę wszystkich wymogów formalnych podania prowadzi do pozostawienia go bez rozpatrzenia. Ma to miejsce w sytuacji , gdy w podaniu strona nie wskazała adresu, a organ nie jest w stanie ustalić go na podstawie posiadanych danych albo kiedy strona wnosząca podanie nie usunęła braków w wyznaczonym terminie, a więc w ciągu 7 dni, mimo iż została poinformowana o skutkach takiego zaniechania (art. 64 §2 k.p.a.). W doktrynie i judykaturze pojawiło się wiele kontrowersji dotyczących prawnej formy pozostawienia podania bez rozpatrzenia. Zrodziło się pytanie czy w takiej sytuacji należałoby wydać decyzję administracyjną, postanowienie czy też pozostawienie podania bez rozpatrzenia nie wymaga podjęcia żadnej czynności procesowej. Wątpliwości w tej kwestii rozstrzygnął Sąd Najwyższy, który w orzeczeniu stwierdził, iż pozostawienie podania o wszczęcie postępowania bez rozpatrzenia nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, nie mniej jednak sprawa powinna zostać przez organ zarejestrowana, a strona powiadomiona o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia[17].

             Zgodnie z art. 61a k.p.a.  organ administracji może odmówić wszczęcia postępowania, jeżeli podanie o wszczęcie postępowania będzie pochodziło od podmiotu niedysponującego interesem prawnym, a wyłącznie faktycznym. W tej sytuacji wnioskodawcy zgodnie z art. 61a § 2 przysługuje zażalenie na postanowienie w tym przedmiocie.

            Na podstawie art. 62 k.p.a. wszczęcie i prowadzenie jednego postępowania obejmującego więcej niż jedną stronę, jest możliwe jeżeli w sprawie właściwy jest ten sam organ administracji, a prawa bądź obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz oparte są na tej samej podstawie prawnej. Istotą współuczestnictwa w postępowaniu administracyjnym jest spełnienie zatem łącznie kilku przesłanek, do których należy: tożsamość stanu faktycznego, istnienie tej samej podstawy prawnej oraz właściwość tego samego organu administracji publicznej.

            Czasami zdarza się, iż podanie o wszczęcie postępowania administracyjnego zostało skierowane do niewłaściwego w sprawie organu. Stosowanie do art. 65 § 1 k.p.a.  organ, do którego zostało wniesione podanie, a który nie jest właściwy do jego rozpatrzenia jest zobowiązany niezwłocznie przekazać je organowi właściwemu w sprawie i jednocześnie zawiadomić o tym fakcie podmiot wnoszący podanie. Przepisy art. 65 i 66 k.p.a. mają służyć ochronie wnoszącego podanie przed negatywnymi  konsekwencjami wniesienia podania do organu niewłaściwego w sprawie i jednocześnie konkretyzują treść art. 19 k.p.a. wyznaczającego obowiązek organu w zakresie badania swojej właściwości już na etapie wszczęcia postępowania. Podanie, które zostało wniesione do niewłaściwego w sprawie organu z zachowanie terminu uważa się zgodnie z art. 65 § 2 k.p.a. za wniesione z zachowaniem terminu, mimo iż do organu właściwego do jego rozpatrzenia dotrze już po upływie tego  terminu. Termin załatwienia sprawy w takim przypadku będzie biegł  od daty przekazania podania organowi właściwemu w sprawie[18].

            Jeżeli podanie sowim zakresem obejmuje więcej niż jedną sprawę podlegających rozpatrzeniu przez więcej niż jeden organ administracji, wówczas organ do którego podanie zostało wniesione rozpatrzy tylko te sprawy, które należą do jego właściwości. Tym samym organ powinien zawiadomić wnoszącego podanie, do jakich organów powinien skierować podanie w pozostałych sprawach i jednocześnie pouczyć go, iż jeżeli odrębne podanie zostanie wniesione do właściwego organu w terminie 14 dni od dnia otrzymania pouczenia, podanie uważa się za wniesione w dniu złożenia pierwszego podania o czym stanowi art. 66 § 1i 2 k.p.a. W momencie gdy organem właściwym do rozpatrzenia sprawy jest sąd powszechny albo gdy niemożliwe jest ustalenie właściwego organu na podstawie danych zawartych w podaniu, organ do którego podanie zostało wniesione, zwraca je wnoszącemu w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Przesłanką do zwrócenia przez organ podania w formie postanowienia, nie może być sytuacja, w której organ uzna, że właściwy w sprawie jest sąd powszechny, a sąd powszechny już wcześniej uznał się za niewłaściwy w sprawie.

            Terminy w postępowaniu administracyjnym to inaczej czas wyznaczony na dokonanie określonej czynności. Można przyjmować rozmaite kryteria klasyfikacji terminów i tak też ze względu na sposób określenia czasu, w którym ma zostać dokonana określona czynność procesowa możemy wyróżnić  terminy bezwzględnie oznaczone, a wśród nich terminy wyznaczające pewien okres (liczone w dnach, miesiącach, latach) oraz terminy wyznaczające datę i godzinę wykonania czynności oraz terminy względnie oznaczone, a więc wyznaczone za pomocą określeń nieostrych np. bez zbędnej zwłoki czy niezwłocznie. Terminami uwzględniającymi podmiot określonej czynności są terminy dotyczące organu prowadzącego postępowanie administracyjne np. czas na skorzystanie przez organ I instancji z prawa do samokontroli w postępowaniu odwoławczym oraz terminy odnoszące się do uczestników postępowania administracyjnego np. czas na uzupełnienie braków podania przez wnoszącego. Jeżeli jako kryterium w określaniu terminów weźmiemy podmiot, który te terminy wyznacza, to wyróżnić możemy terminy ustawowe, a więc takie które zostały z góry wyznaczone przez ustawodawcę w k.p.a. i innych ustawach i do tych terminów zaliczyć możemy chociażby termin do wniesienia odwołania (14 dni), zażalenia (7 dni), prośby o przywrócenie terminu (7 dni), podania o wznowienie postępowania (miesiąc), żądania uzupełnienia decyzji (14 dni). Organ administracji nie może tych terminów przedłużać ani tym bardziej skracać. Obok terminów ustawowych należy wyróżnić terminy urzędowe, a więc takie które zostały wyznaczone przez organ prowadzący postępowanie, a zalicza się do nich m.in. termin rozprawy, termin stawienia się wezwanego lub jego pełnomocnika, termin do przedłożenia dokumentu, wydania opinii przez biegłego czy też termin do zawarcia ugody między stronami. W przypadku terminów urzędowych terminy te mogą być w odpowiednich przypadkach przedłużane lub skracane przez organ prowadzący postępowanie administracyjne. Ostatnią grupę terminów wyróżnioną ze względu na skutki prawne związane z uchybieniem terminów stanowią terminy zawite, przedawniające (prekluzyjne) i porządkowe (instrukcyjne). Terminy zawite to takie terminy po upływie których dokonana czynność jest nieważna i nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Istnieje jednak możliwość przywrócenia takich terminów np. przywrócenie terminu do wniesienia środków zaskarżenia, a warunki dopuszczalności przywrócenia terminu reguluje art. 58 k.p.a. Zgodnie z postanowieniami tego artykułu termin może zostać przywrócony jeżeli zainteresowany uprawdopodobni brak swojej winy w uchybieniu terminu, wniesie prośbę o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu i dopełni czynności dla której określony był termin. Jeżeli jednak organ administracji publicznej udzielił stronie błędnego pouczenia co do możliwości wniesienia zaskarżenia, wówczas wniesienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zaskarżenia jest zbędne. Wynika to z art. 112 k.p.a. zgodnie z którym  udzielenie błędnego pouczenia co do możliwości wniesienia zaskarżenia nie może szkodzić osobie, która się do takiego pouczenia zastosowała. Terminy przedawniające z kolei, to takie terminy po upływie których dokonana czynność staje się bezskuteczna, a termin taki nie może zostać  przywrócony. Przykładem takiego terminu w odniesieniu do postępowania administracyjnego jest 7 dniowy termin na wniesienie prośby o przywrócenie postępowania administracyjnego. Ostatnią grupę terminów stanowią terminy porządkowe, po upływie których dokonana czynność prawna nie zostaje pozbawiona mocy prawnej. Terminy te są zazwyczaj terminami urzędowymi[19].

            Terminy załatwienia spraw w postępowaniu administracyjnym to terminy, które rozpoczynają swój bieg w chwili wszczęcia postępowania administracyjnego, a kończą się w momencie wydania decyzji administracyjnej. Terminy, które zostały określone w art. 35 k.p.a. są terminami maksymalnymi – rozpoczynają swój bieg w chwili wszczęcia postępowania, a w przypadku organu odwoławczego w momencie przekazania mu odwołania wraz z aktami sprawy, a kończą swój bieg w chwili wydania decyzji administracyjnej przez organ danej instancji. Terminy te mają na celu dyscyplinowanie organów prowadzących postępowanie administracyjne, co łączy się z zasadą wyrażoną w art. 12 k.p.a. – zasada szybkości postępowania oraz z zasadą budzenia zaufania do władzy publicznej wyrażonej w art. 8 k.p.a.[20].

            Ogólna dyrektywa kierowana do organów prowadzących postępowanie administracyjne nakazuje, aby sprawy były załatwiane bez zbędnej zwłoki, a więc w czasie jaki jest niezbędny do załatwienia określonej sprawy w warunkach prawidłowej organizacji pracy. W postępowaniu przed organem I instancji zostały wyodrębnione 3 rodzaje terminów:

  1. terminy określane mianem „niezwłocznie” – tzn. od ręki; w tym terminie powinny być załatwiane sprawy, które nie wymagają przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a więc takie, które organ może rozpatrzyć na podstawie faktów lub zgromadzonych dowodów:

-  przedstawionych przez stronę wraz z żądaniem wszczęcia postępowania,

- powszechnie znanych,

- znanych organowi z urzędu,

- możliwych do ustalenia na podstawie danych, którymi dysponuje organ;

  1. termin miesięczny -  dotyczy normalnego toku postępowania, a więc takiego w którym konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w formie gabinetowej lub w formie rozprawy;
  2. termin dwumiesięczny – odnosi się do spraw o szczególnie skomplikowanym stanie prawnym lub faktycznym, jak również spraw które mogą być rozpatrywane w wyniku współdziałania z innym organem administracji[21].

            W postępowaniu odwoławczym termin na załatwienie sprawy wynosi miesiąc i biegnie od dnia wpływu odwołania wraz z aktami sprawy do organu II instancji. Termin ten nie ma jednak zastosowania do sytuacji, w której organ II instancji powziął informację o uchybieniu przez organ I instancji terminu do przesłania odwołania wraz z aktami sprawy – art. 133 k.p.a., a mimo tego organ odwoławczy nie podjął działań zmierzających do wyjaśnienia i usunięcia przyczyn nieprzedstawienia odwołania. W takiej sytuacji miesięczny termin liczy się od dnia zgłoszenia organowi II instancji przez stronę żądania wyjaśnienia powodów nierozpoznania jej odwołania[22]. W praktyce czas, jakim dysponuje organ administracji na załatwienie sprawy, może ulec wydłużeniu albowiem zgodnie z postanowieniami art. 35 § 5 k.p.a. do terminów załatwienia sprawy nie wlicza się: terminów wynikających z przepisów prawa na dokonanie określonej czynności – np. przekazanie odwołania do organu II instancji, okresów zawieszenia postępowania, okresów opóźnień spowodowanych z winy strony- np. strona uzupełniła braki podania po upływie wyznaczonego przez organ terminu oraz okresów opóźnień wynikających z innych przyczyn niezależnych od organu[23]. Jeżeli zaistnieje jakakolwiek zwłoka w załatwieniu sprawy organ, prze którym toczy się postępowanie administracyjne  zgodnie z art. 36 k.p.a. ma obowiązek zawiadomić o tym stronę postępowania podając jednocześnie przyczyny zwłoki i wyznaczyć nowy termin załatwienia sprawy. Zawiadomienie to przyjmuje formę postanowienia, na które nie służy stronie zażalenie.

            Termin jakim zobowiązany jest organ do załatwienia sprawy ma charakter terminu instrukcyjnego, ale tylko w tym znaczeniu, iż po jego upływie organ nie zostaje pozbawiony kompetencji do rozstrzygnięcia sprawy i wydania w niej decyzji administracyjnej, a także upływ tego terminu nie powoduje wadliwości decyzji wydanej przez organ w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Wraz z upływem terminu na załatwienie sprawy wiąże się jednak powstanie wielu różnych konsekwencji i z tego chociażby względu może być on traktowany jako termin instrukcyjny w czystej postaci[24]. W przypadku gdy organ prowadzący postępowanie administracyjne w danej sprawie nie załatwia sprawy w ustawowym lub wyznaczonym terminie stronie przysługuje prawo do złożenia zażalenia na bezczynność organu przed którym toczy się postępowanie w sprawie  do organu wyższego stopnia. Prawo takie przysługuje także stronie w przypadku przewlekłego prowadzenia postępowania. Przewlekłość postępowania „to stan, w którym organ administracyjny w sposób nieuzasadniony przedłuża termin załatwienia sprawy w trybie art. 36 § 2 k.p.a. , powołując się na niezależne od niego przyczyny uniemożliwiające dotrzymanie terminu podstawowego”[25]. Zatem przewlekłość postępowania będzie można zarzucić w sytuacji, gdy  organ zawiesił postępowanie na podstawie uzasadnionych przesłanek, ale nie podjął żadnych czynności mających na celu usunięcie przeszkód w dalszym kontynuowaniu postępowania. Jeżeli nad organem prowadzącym postępowanie administracyjne w danej sprawie, nie ma organu wyższego stopnia, wówczas strona może skorzystać z środka prawnego jakim jest wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (art. 37 § 1 k.p.a.). Organ wyższego stopnia do którego zostało wniesione zażalenie nie może sam rozstrzygnąć sprawy, ale na mocy art. 37 § 2 k.p.a. wyznacza nowy termin załatwienia sprawy, podejmuje czynności zmierzające do wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych niezałatwieniu sprawy, a także może zastosować środki zapobiegające naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości[26].

            Na mocy art. 3 § 2 pkt. 8 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona ma prawo do wniesienia skargi na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania do sądu administracyjnego. Zakres przedmiotowy skargi administracyjnej jest określony inaczej aniżeli zakres przedmiotowy zażalenia wnoszonego do organu odwoławczego i odnosi się do bezczynności organu lub przewlekłości postępowania, a nie do niezgodnej z prawem bezczynności czy przewlekłości. Niezgodność z prawem bezczynności organu czy przewlekłości postępowania jest warunkiem uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny , a nie warunkiem dopuszczalności wniesienia takiej skargi do sądu.

             Niewydanie przez organ administracji publicznej decyzji administracyjnej w terminie może stanowić także podstawę do wniesienia przez stronę powództwa do sądu cywilnego z wnioskiem o odszkodowanie. Na mocy art. 4171 § 3 k.c. każdy ma prawo do odszkodowania, gdy źródłem wyrządzonej szkody jest niewydanie przez organ administracji publicznej decyzji administracyjnej do której wydania organ był zobowiązany. Szkoda jaka została spowodowana na skutek niewydania decyzji to przede wszystkim szkoda majątkowa, która obejmuje jednak zarówno szkodę w postaci utraty majątku, jak i również utratę spodziewanego zysku na skutek zaniechania w wydaniu decyzji. Warunkiem uzyskania przez stronę odszkodowania jest wykorzystanie przynajmniej jednego z przysługujących stronie środków zaskarżenia na opieszałość organu w załatwieniu sprawy, albowiem sąd orzekający w sprawie o odszkodowanie wydaje rozstrzygnięcie o niezgodności z prawem niewydania decyzji na podstawie ustalonego stanu faktycznego w toku postępowania administracyjnego lub sądowo - administracyjnego[27].

            W momencie gdy organ wyższego stopnia rozpatrujący zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie uzna je za uzasadnione, stwierdza jednocześnie czy niezałatwienie sprawy w terminie nastąpiło  z rażącym naruszeniem prawa. Taki sam obowiązek ciąży na sądzie administracyjnym w przypadku uznania skargi na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania za uzasadnioną. Stwierdzenie przez organ wyższego stopnia lub przez sąd administracyjny opieszałości organu administracji w toku postępowania administracyjnego stanowi niezbędny warunek pociągnięcia do odpowiedzialności majątkowej pracownika organu winnego nieterminowego załatwienia sprawy lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Powództwo o odszkodowanie przeciwko pracownikowi organu administracji publicznej z tytuły wyrządzonej szkody przez opieszałe prowadzenie postępowania z rażącym naruszeniem prawa wytacza na rzecz organu administracji prokurator na wniosek kierownika organu po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Pracownik organu, który jest winny niezałatwienia sprawy w terminie może zostać także pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej, porządkowej lub innej odpowiedzialności przewidzianej przepisami prawa np. odpowiedzialności karnej lub odpowiedzialności cywilnoprawnej[28].

BIBLIOGRAFIA

  1. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 1960, Nr 30, poz. 168 z późn. zm.).
  2. Chróścielewski W., Tarno A., Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, LexisNexis, Warszawa 2011.
  3. Kmiecik Z., Postępowanie administracyjne, postępowanie egzekucyjne w administracji i postępowanie sądowo administracyjne, Wolters Kluwer, Warszawa 2014.
  4. Lang J. (red.), Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, LexisNexis, Warszawa 2013.

[1] Z. Kmiecik, Postępowanie administracyjne, postępowanie egzekucyjne w administracji i postępowanie sądowo administracyjne, LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2014, s. 112.

[2] W. Chróścielewski, A. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 115.

[3] Z. Kmiecik, Postępowanie administracyjne…, op. cit., s. 112.

[4] W. Chróścielewski, A. Tarno, Postępowanie administracyjne…, op. cit., s. 116.

[5] Ibidem, s. 116.

[6] J. Lang (red.), Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, LexisNexis, Warszawa 2013, s. 48.

[7] W. Chróścielewski, A. Tarno, op. cit., s. 116.

[8] Z. Kmiecik, op. cit., s. 115.

[9] Ibidem, s. 113.

[10] Ibidem, s. 197.

[11] Ibidem, s. 197.

[12] Ibidem, s. 198-199.

[13] Ibidem, s. 96.

[14] Art. 63 ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 1960, Nr 30, poz. 168 z późn. zm.).

[15]  W. Chróścielewski, A. Tarno, op. cit., s. 119.

[16] Ibidem, s. 97.

[17] Ibidem, s. 121.

[18] Ibidem.

[19] Z. Kmiecik, op. cit., s. 105.

[20] W. Chróścielewski, A. Tarno, op. cit., s. 110.

[21] Z. Kmiecik, op. cit., s. 107.

[22] W. Chróścielewski, A. Tarno, op. cit., s. 111.

[23] Z. Kmiecik, op. cit., s. 108.

[24] Ibidem.

[25] W. Chróścielewski, A. Tarno, op. cit., s. 113.

[26] Z. Kmiecik, op. cit., s. 109.

[27] Ibidem, s. 110.

[28] Ibidem, 111.

Stosunek pracy można nazwać pewną relacją łączącą pracownika i pracodawcę. Mianowicie pracownik zobowiązuje się wykonywać pracę na rzecz swojego pracodawcy w określonym miejscu i czasie, a ten drugi zaręcza wypłacić mu za to adekwatne wynagrodzenie. W pewnych wypadkach trwałość stosunku pracy jest prawnie chroniona co gwarantuje pracownikom ciągłość pracy, bez możliwości rozwiązania stosunku pracy. Daje to pracownikom pewną  gwarancję, iż nie zostaną bez pracy. Z góry zakłada się, że to pracodawca jest tak jakby w nadrzędnej pozycji w relacji pracownik-pracodawca, dlatego ochrona  stosunku pracy mająca wpływ na jego trwałość , można powiedzieć, wyrównuje szanse obu stron.

Szczególnym rodzajem osób posiadających to udogodnienie są osoby w wieku przedemerytalnym, kobiety w ciąży i kobiety korzystające z urlopu macierzyńskiego, pracownicy sprawujący określone funkcje społeczne lub obywatelskie,  pracownicy przebywający na urlopie wypoczynkowym lub z innego powodu nieobecni w pracy, gdy ta nieobecność jest usprawiedliwiona oraz osoby powołane do służby wojskowej.

Osoby w wieku przedemerytalnym też są w o tyle komfortowej sytuacji, że ich ochrona stosunku pracy rozpoczyna się na 4 lata przed osiągnięciem wieku emerytalnego (po warunkiem, że lata pracy na to pozwalają). Mówi o tym artykuł 39 k.p.  . W związku z reformą emerytalną z 2013r. która ma na celu zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn (67lat, a nastąpi to w 2040r.), niektórym  osobom okres ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę wydłuży się. Obejmie to kobiety urodzone w latach 1953–1956 i mężczyzn urodzonych w okresie od 1948 do 1951 roku.

Kobiety w ciąży i kobiety korzystające z urlopu macierzyńskiego są objęte bezwarunkową ochroną stosunku pracy. Rozpoczyna się ona z dniem poinformowania pracodawcy o ciąży. Istnieje jednak wyjątek gdy pracodawca może rozwiązać stosunek pracy, jest to powód wynikający z winy pracownicy bądź firma ogłasza upadłość. Wtedy pracodawca rozwiązuje umowę na wniosek pracownicy – musi ona złożyć wypowiedzenie. Kobiety w ciąży podlegają również szczególnej ochronie w przypadku tzw. zwolnień grupowych. Pracodawca może jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy kobiecie w ciąży (ale nie może jej zwolnić).

Chronioną trwałość stosunku pracy posiadają również osoby pełniące określone funkcje społeczne lub obywatelskie. Zazwyczaj jest to praktykowane w czasie sprawowania tych funkcji, a niekiedy także po ich wygaśnięciu .

Kolejną grupą są pracownicy przebywający na urlopie wypoczynkowym, bądź nieobecni w pracy, lecz tylko wtedy gdy ta nieobecność jest usprawiedliwiona. Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi nieobecnemu z powodu choroby, a także odosobnionemu ze względu na chorobę zakaźną. Wtedy pracodawca nie ma prawa przerwać stosunku pracy. W przeciwieństwie do zwykłego niestawienia się w miejscu pracy (tym bardziej przez dłuższy czas).

W przypadku gdy dana osoba zostaje powołana do służby wojskowej nie oznacza to, że automatycznie musi rezygnować z pracy czy też ją traci. Trwałość stosunku pracy w tym przypadku polega na tym, że pracodawca nie może go przerwać z okresie od powołania do zakończenia służby przez pracownika.

Podsumowując, trwałość stosunku pracy na ogół jest chroniona i w większej mierze bezwarunkowa. Istnieje jednak, jak to zwykle bywa, kilka wyjątków. Można tu wymienić następujące przesłanki: upadłość zakładu, wina pracownika czy wolna wola pracownika. W większości przypadków, gdy zaliczamy się do wyżej wymienionych grup, możemy czuć się bezpieczniej. Pracodawca bowiem, musi wziąć pod uwagę nasz „status” rozpatrując możliwość przerwania stosunku pracy.

                                                                        

Świadczenia z Urzędu Pracy na pracownika

Świadczenie jest przedmiotem stosunku zobowiązaniowego. Pracodawca jest zobowiązany spełniać wiele świadczeń na rzecz swoich pracowników. Wiele z nich jest dofinansowanych z Urzędów Pracy. Świadczenia, które możemy to:

  1. kształcenia ustawicznego pracowników i pracodawców- środki Funduszu Pracy w formie Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS).

KFS został utworzony w celu zapobiegania utraty zatrudnienia przez osoby pracujące z powodu nie wystarczających kompetencji w stosunku do wymagań zmieniającej się dynamicznie gospodarki. Środki z KFS, zgodnie z art.69a ust. 2 pkt.1 ustawy,  można przeznaczyć na:

  • Określenie potrzeb pracodawcy w zakresie kształcenia ustawicznego w związku z ubieganiem się o sfinansowanie tego kształcenia
  • Kursy i studia podyplomowe realizowane z inicjatywy pracodawcy lub za jego zgodą
  • Egzaminy umożliwiające uzyskanie dyplomów potwierdzających nabyte umiejętności, kwalifikacji lub uprawnien zawodowych
  • Ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków w związku z podjętym kształceniem.

O wsparcie środkami KFS będą ubiegać się pracodawcy zamierzający inwestować w podnoszenie kompetencji osób pracujących, określonych w priorytetach przyjętych na dany rok. O dofinansowanie kosztów kształcenia ustawicznego mogą ubiegać się wszyscy pracodawcy, których zamiarem jest podnoszenie kompetencji wlasnych lub osób pracujących w firmie. Pracodawcą nie może być osoba, która otworzyła własną działalność gospodarczą i nie zatrudniła żadnego pracownika.

Nie ma znaczenia na jaką umowę zatrudniony jest pracownik. Może to być również praca na pół etatu lub jego część. Pracodawca może skorzystać z kształcenia na takich samych zasadach jak jego pracownicy. Wniosek o skierowanie na szkolenie należy złożyć w Urzędzie minimum 14 dni od jego rozpoczęcia.

  1. Stypendium z tytułu podjęcia dalszej nauki

Stypendium przysługuje pod warunkiem nieprzekroczenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie, uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej. Może je otrzymać osoba, która:

  • W  Powiatowym Urzędzie Pracy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna
  • Jest osobą bez kwalifikacji zawodowych
  • W okresie 12 miesiecy od dnia zarejestrowania podjela dalsza nauke:

-w szkole ponad gimnazjalnej dla dorosłych

-na studiach wyższych w formie studiów zaocznych lub wieczorowych

Stypendium można kontynuować jeżeli podjęło się pracę, ale kwota w tym przypadku zostanie zmniejszona do 20% zasiłku dla bezrobotnych.Osoba zainteresowana otrzymaniem stypendium, powinna złożyć wniosek w powiatowym urzędzie pracy, w którym jest zarejestrowana. Żeby otrzymać stypendium należy dostarczyć do urzędu pracy zaświadczenie wystawione przez szkołę lub sporządzić samodzielne oświadczenie o podjęciu lub kontynuowaniu nauki.

  1. Dofinansowanie kosztów studiów podyplomowych

Osobom bezrobotnym Urząd może sfinansować koszty studiów do wysokości 70%, osobom poszukującym pracy do wysokości 50%. Maksymalna wysokość dofinansowania nie może przekraczać 4 500 zł. O dofinansowanie kosztów studiów, mogą ubiegać się :

  • osoby bezrobotne zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy
  • Osoby, które poszukują pracy i są zarejestrowane w PUP, które:

-są w okresie wypowiedzenia stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy

-są zatrudnione u pracodawcy, u którego ogłoszono upadłość lub jest w trakcie likwidacji, nie dotyczy prywatyzacji

-są żołnierzami rezerwy

-pobierają rentę szkoleniową

-podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników jako domownik lub małżonek rolnika, jeżeli zamierza podjąć zatrudnienie, inną pracę zarobkową lub działalność gospodarczą poza rolnictwem

- osoby powyżej 45 lat, którzy wykonują inna pracę zarobkową lub działalność gospodarczą lub są pracownikami, zainteresowanych pomocą w rozwoju zawodowym.

Osoba, która podjęła zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w trakcie studiów podyplomowych, nie zawiesza się ich dofinansowania do planowanego terminu ukończenia studiów. Osobie takiej przysługuje stypendium w wysokości 20% zasiłku, przyznane od dnia podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej. Od tego stypendium nie są odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne. Osoba, która korzysta ze świadczeń jest zobowiązana do powiadomienia UP o kontynuowaniu kolejnych semestrów i ukończeniu studiów oraz przedstawienia dyplomu ich ukończenia. W przypadku przerwania lub z jakiegoś powodu nieukończenia studiów podyplomowych z winy uczestnika, utraty statusu bezrobotnego w trakcie trwania studiów kwota wydatkowa na ich finansowanie z Funduszu Pracy podlega zwrotowi jako nienależne pobrane świadczenie.

  1. Refundacja kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowisk pracy

O taką refundację mogą ubiegać się: podmiot prowadzący działalnośc gospodarczą, producent rolny, niepubliczne przedszkole, niepubliczna szkoła. Zrefundowanie nie może przekroczyć 6-krotnej wysokości przeciętnego wynagrodzenia. Podmiot może ubiegać się o taką refundację pod warunkiem spełnienia kryteriów.

  • Nie zmniejszyc wymiaru czasu pracy pracownika oraz nie rozwiązać stosunku pracy w drodze wypowiedzenia, które dokonał podmiot w okresie 6 miesięcy przed złozeniem wniosku
  • Prowadzić działalnośc gospodarczą przez okres 6 miesięcy
  • Nie zalegać w dniu złożenia wniosku z wypłaceniem wynagrodzeń pracownikom oraz z opłacaniem składek
  • Nie zalegać z opłacaniem innych danin publicznych
  • Nie posiadać nieuregulowanych w terminie zobowiązań cywilnoprawnych
  • nie być karanym za przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu w okresie 2 lat przed dniem złozenia wniosku

W ramach umowy o refundację kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy zrefundowane zostaną tylko wydatki niezbędne do utworzenia danego stanowiska pracy, poniesione w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia zatrudnienia na tym stanowisku w pełnym wymiarze czasu pracy skierowanego bezrobotnego.

Kancelaria Adwokacka Małgorzaty Lewandowskiej